Lezersvraag: rabiës bij de kat door een gevangen vleermuis

Katten die los buiten lopen, jagen meestal graag. Hun eigenaren worden soms (on-)aangenaam verrast met prooien op de deurmat.

Een kat moet van behoorlijk goeden huize komen om een vleermuis te vangen, maar het komt voor!

Ik kreeg de vraag: kan een kat ook rabiës (hondsdolheid) krijgen, bijvoorbeeld door contact met een vleermuis? En is het mogelijk een kat preventief te laten inenten tegen hondsdolheid?

Ik belde met deze vragen in januari naar Dierenartspraktijk Boxmeer.

Assistente Yvonne legde uit dat het wel degelijk mogelijk is dat katten, op welke manier dan ook, besmet raken met het hondsdolheidsvirus. En ook is het mogelijk katten in te enten tegen rabiës.

Huisdieren vaccineren tegen rabiës vóór je reis

De meeste honden- en kattenbaasjes weten wel dat hun huisdier gevaccineerd moet worden tegen rabiës voordat ze van of naar Nederland reizen.

Rabiës is dodelijk

Rabiës is dodelijk. Een preventieve behandeling tegen rabiës kan alleen gegeven worden vóórdat er ziekteverschijnselen optreden, na een besmetting. Dit voorkómt dat het virus in het zenuwstelsel terechtkomt. Een onbehandelde rabiësinfectie bij mens en dier is altijd dodelijk. Een preventieve vaccinatie kan worden verstrekt aan risicogroepen, zoals mensen die veelvuldig werken met vleermuizen, of aan specifieke groepen reizigers naar gebieden waar rabiës veel voorkomt. In Oost-Europa bijvoorbeeld, komt rabiës nog veel voor. Omdat de ziekte onbehandeen dodelijke afloop heeft, is het essentieel dat ons land rabiësvrij blijft!

Hoe groot is de kans dat je kat rabiës krijgt door een vleermuis?

Marieke ging op onderzoek uit om er achter te komen hoe groot de kans is dat een kat door een vleermuis besmet raakt met het rabiësvirus. Wat zij ontdekte was verrassend!

Een ánder rabiësvirus

Het blijkt dat vleermuizen in Nederland niet besmet zijn met het klassieke rabiësvirus, dat in veel landen bij honden en bij vossen voorkomt, maar met een ander rabiësvirus: European Bat Lyssa Virus (EBLV). Dit virus is bij een aantal Europese soorten vleermuizen aangetroffen en hoort tot het geslacht “Lyssavirus”. Het kan hetzelfde ziektebeeld veroorzaken als het klassieke rabiësvirus.

Maar: het is niet zo – wat vaak wordt gedacht – dat ‘bijna alle vleermuizen’ rabiës hebben!

In Nederland komen 21 verschillende soorten vleermuizen voor. Daarvan zijn slechts zeven soorten algemeen of redelijk algemeen voorkomend. Bij twee van deze soorten is vastgesteld dat ze met rabiës besmet kúnnen zijn. Dat zijn de laatvlieger en de meervleermuis. Uit onderzoek is gebleken dat het vleermuis-rabiësvirus (EBLV) onder meervleermuizen nauwelijks voorkomt.

Bij de andere Nederlandse soorten – waaronder bij de meest voorkomende vleermuis in Nederland, de gewone dwergvleermuis – is het virus nooit aangetoond.

Hierdoor is de kans niet groot dat een kat een met hondsdolheid besmette vleermuis vangt.

Altijd voorzichtig zijn met vleermuizen

Een probleem is wel dat het heel moeilijk is om de verschillende soorten vleermuizen uit elkaar te houden. Experts van het RIVM waarschuwen dan ook altijd voorzichtig te zijn en vleermuizen niet met blote handen aan te raken.

Wat moet je doen als je kat een vleermuis mee naar huis neemt?

• Gaat het om een levend exemplaar in huis, maak dan een raam open, en doe het licht uit. Dan kan hij naar buiten vliegen.
• Vind je er een op de grond, dan is de veiligste manier om hem op te pakken door er een bakje, doosje of een bloempot overheen te zetten. Schuif er daarna een stuk karton onder en pak het geheel op. Gebruik voor de zekerheid stevige (tuin-)handschoenen als je dit doet! Zet ‘m buiten weer neer en laat hem wegvliegen.
• Kan de vleermuis niet meer vliegen of durf je hem niet aan te raken om hem weg te halen, bel dan het meldnummer van de Dierenambulance (0900-0245).
• Ben je tijdens een “reddingsactie” gebeten, gekrabd of gelikt door een vleermuis, was dan de wond meteen goed uit met water en zeep. Een ander huishoudelijk reinigingsmiddel kan ook, en als het niet anders kan is wassen met alleen water ook goed. In alle gevallen geldt: vijf minuten lang je handen wassen! Ontsmet vervolgens de wond met 70% alcohol of jodium en bel meteen de huisarts of de huisartsenpost. De huisarts zal – indien nodig samen met de GGD – beoordelen of je vaccinaties of antistoffen tegen rabiës nodig hebt.

Belangrijk: als na de beet, krab of lik, de vleermuis nog aanwezig, is bel dan de Nederlandse Voedsel- en Waren Autoriteit (NVWA, tel. 0900-0388 – 24 uur per dag bereikbaar). Zij laten onderzoeken of de vleermuis het rabiësvirus heeft.

Wat moet je met je kat doen als hij in contact is geweest met een vleermuis?

Het RIVM schat in dat de kans heel klein is dat een kat zich zal laten bijten of krabben door een vleermuis. Ook is het niet bekend dat in Nederland ooit een kat hondsdol is geworden na contact met een vleermuis.

Mocht het zo zijn dat je kat met een vleermuis is thuisgekomen, maak dan direct een afspraak met je dierenarts en zeg er duidelijk bij dat er contact is geweest tussen je kat en een vleermuis. Je dierenarts zal je kat tegen hondsdolheid inenten. Als je kat meteen wordt ingeënt, dan is de kans op een infectie minimaal. En zolang de kat zelf niet geïnfecteerd is, draagt hij het virus ook niet over.

---

Nieuwsbericht van 25 oktober 2024

Op 25 oktober 2024 is een kat (2,5 jaar oud) positief bevonden op European Bat Lyssavirus type 1 (EBLV-1). EBLV-1 is een aan klassiek rabiësvirus verwant lyssavirus, dat in Nederland af en toe bij één specifieke vleermuissoort (laatvlieger) wordt aangetoond.

Lees het volledige interessante nieuwsbericht van de Universiteit Utrecht hier.

Zo’n bericht is behoorlijk schrikken, maar gelukkig is dit de conclusie: “het risico op besmetting van een huisdier of mens met EBLV-1 is heel erg klein.”

---

Heb je ook een lezersvraag?
Stuur ons een e-mail!

---

Met dank aan:

Dierenartspraktijk Boxmeer

Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM)

Kattenziektes.com