Slakken kunnen drager zijn van longwormlarven en vormen daardoor een risico voor katten, ook zonder direct contact of het opeten van een slak. Het artikel legt uit hoe katten via slijmsporen van slakken en vooral via het drinkwater buiten in contact kunnen komen met longworm. Het grootste risico ontstaat wanneer drinkbakjes buiten staan en niet dagelijks worden schoongemaakt en ververst, waardoor besmette slakken of slakkenslijm ongezien in het water terechtkomen. Met duidelijke uitleg, voorbeelden en praktische aandachtspunten laat dit artikel zien hoe een longwormbesmetting bij katten kan ontstaan en wat je concreet kunt doen om het risico voor je kat te verkleinen.
Pas op voor slakken
In 2016 verscheen bovenstaande waarschuwing over de verspreiding van longworm door slakken in De Telegraaf. De waarschuwing is juist! Door de overvloedige regenval was er niet alleen een muggenplaag op komst, maar er was ook een overvloed aan slakken.
De slak is niet zo onschuldig als ‘ie lijkt. In het slijm kan er een parasiet voorkomen die longworm veroorzaakt bij honden en katten. Zorg dat je hond of kat niet met een slak speelt, er een opeet of het slijm oplikt. Let er ook op dat drinkbakken of emmers die buiten staan vrij zijn van slakken en van slakkenslijm.
Hoe vindt verspreiding plaats?
Vooral bij honden: zonder tussengastheer
Larven in honden- en kattenpoep komen in de natuur terecht en worden opgegeten door slakjes. Honden kunnen zich via de ontlasting van andere honden besmetten met larven van Oslerus osleri, bijvoorbeeld door het ruiken aan ontlasting van besmette honden. Deze worm wordt ook van teef op pup overgebracht. In dit geval is er geen tussengastheer nodig voor een besmetting.
Door middel van een tussengastheer
Een tussengastheer, wat is het toch een mooi woord voor zo’n onsmakelijke aangelegenheid! Bij de andere twee soorten longwormen is een tussengastheer nodig en dat is de slak. De hond of kat besmet zich door het opeten van een besmette slak of door het opeten van een kikker, muis, vogel of reptiel – die de besmette slak eerder opat .
Belangrijk: de waterbakken buiten!
Je hebt het misschien wel eens gezien, tegen de avond nemen slakken maar al te graag een badje in een bak water. Hierdoor wordt het water besmet en ook via deze weg kan een kat longworm krijgen. Ververs iedere dag het water dat je buiten hebt staan, als je kat ervan drinkt!
Slakkenoverlast bestrijden: wat wel en wat niet doen?
Niet doen
Zout op een slak gooien
Zout op een slak gooien. De slak sterft een langzame en pijnlijke dood. Omdat de slak langzaam wordt weggevreten, blijft er een hoop groen slijm over. Niet erg prettig en smakelijk in je tuin en het slijm blijft gevaarlijk voor honden en katten. Een weinig effectieve methode als je een ware slakkenplaag hebt en dit is erg dieronvriendelijk. Wanneer het zout in de bodem komt, is het ook schadelijk voor planten en zorgt het voor verzilting van het water.
Gif gebruiken
Ook niet doen: gif gebruiken. Hoe begrijpelijk je wanhoop ook is als je moestuin of tuin compleet wordt vernield door deze beestjes, gif is altijd een slecht idee. Het heeft invloed op de totale voedselketen. Padden, vogels, spitsmuizen en egels bijvoorbeeld, eten bijvoorbeeld graag een slak. Vergiftige prooidieren worden gegeten door vossen, roofvogels, etc., waardoor zij ook worden vergiftigd!
Het komt ook voor dat katten en honden vergiftigde slakken of giftige slakkenkorrels eten en bij de dierenarts belanden. En wat denk je van kleine kinderen die korrels in hun mond steken? Neem het risico niet! Er zijn goede, veilige en gifvrije manieren om slakken te bestrijden.
Zeker niet rekenen op egels
Reken niet op egels! De egel wordt altijd gezien als de ideale oplossing tegen slakken. Het klopt dat egels echte vleeseters zijn. Ze eten insecten, amfibieën, kadavers en zelfs muizen. Slakken hebben echter weinig voedingswaarde voor egels én ze zijn niet goed voor hun gezondheid. Slakken dragen ook worminfecties over op egels, merels en andere slak-etende dieren. Door het verdwijnen van diverse keversoorten in Nederland zijn daarmee ook de antistoffen tegen deze worminfecties verdwenen.
Egels hebben een voorkeur voor huisjesslakken. En dat is nou net de slak waar de meeste mensen geen last van hebben in de (moes-)tuin! Naaktslakken staan véél lager op het egel-menu, vanwege hun dikke, taaie slijmlaag.
Heb je egels in de tuin? Voer deze beschermde diersoort bij met harde kattenbrokjes en bied ze vers water aan. Tegen naaktslakken zullen ze in ieder geval niet helpen, daar zul je iets anders tegen moeten ondernemen.
De beste tips om slakken te bestrijden
Wel doen
Verhuis de slak
Verplaats de slakken minimaal 20 meter van je tuin vandaan. Slakken zijn territoriaal en als je ze binnen 20 meter van jouw huis weg zet, dan komen ze gewoon weer terug in de tuin. Het kan even duren, maar ze komen terug. 🙂 20 meter is de gouden tip!
Bier ingraven
Een grootmoeder’s tip die nog steeds goed werkt is het ingraven van een (diep) schaaltje, bakje of emmertje in de grond, gevuld met bier. De meeste katten komen niet aan het bier. Katten houden niet van de smaak van alcohol. Honden wel, dus houd die erbij weg! De slak voelt zich aangetrokken door het bier en verdrinkt (waarschijnlijk terwijl hij ladderzat is).
Maak een open compostkuil!
Klinkt gek, want groenten- en fruitafval trekt slakken aan, maar een compostplaats heeft een aantal voordelen:
- je krijgt veel slakken naar één locatie in je tuin en niet overal in je hele tuin waar ze alle planten kapotvreten
- het trekt allerlei bodemleven aan
- door de vele ongewervelde diertjes die de compostkuil aantrekt, krijg je meer spitsmuizen. Spitsmuizen eten insecten, spinnen, larven, pissebedden, slakken, wormen, muggen en kakkerlakken. Voor de spitsmuis hoef je niet bang te zijn dat die in je huis komt. Hij eet geen granen en plantaardig materiaal en komt dus niet je voorraadkast leegeten. De spitsmuis is familie van de mol en hoewel katten ze graag vangen, zullen ze die niet opeten
Ik heb al sinds 2012 een ‘open composthoop’. Een klein hoekje van de tuin is gereserveerd voor groenten-, fruit- en tuinafval. Ik gooi het gewoon in het hoekje, af en toe een schep tuinaarde erop en dat is het. Ik doe er verder heel weinig aan. Ik heb alle compost één keer gebruikt om mijn hele tuin te bemesten, maar dat was veel werk (urenlang uitscheppen!) en mijn planten gingen het er slechter van doen! Het natuurlijk evenwicht zoals het al was, blijkt dus perfect te zijn voor mijn tuin. Ik heb de composthoop dan ook alleen maar voor het “plaatselijke nut” in de tuin en omdat ik het een leuk proces vind. Ik gebruik het na deze ervaring niet meer om mijn tuin mee te bemesten. Lees hier alles over het maken van een (open) composthoop.
Er zijn ook kant-en-klare open compostbakken te koop.
Niet iedereen vindt het een fraai gezicht en/of is bang dat het gaat stinken. Een open compostkuil stinkt niet, omdat er veel lucht bij komt. Mocht je toch wat ruiken, dan kun je er tuinaarde op scheppen en dan dicht dat de stank af. Een gesloten compostsysteem, bijvoorbeeld een ton, werkt natuurlijk goed, maar is aanzienlijk minder effectief om slakken en dus spitsmuizen te lokken.
Slakwerende planten
Hier heb je niet zo heel veel aan, want je wil natuurlijk ook andere planten in je tuin. Mogelijk helpt het om een barrière te creëren om je geliefde planten heen. De lijst met slakwerende planten was oorspronkelijk aanzienlijk langer, maar alle planten die giftig zijn voor katten, heb ik uit de lijst gehaald.
Dit zijn planten waar slakken een hekel aan hebben en die niet giftig zijn voor katten:
- Astilbe
- Blauwe distel, kruisdistel (Eryngium)
- Dropplant (Agastache)
- Ezelsoor (bekend onder verschillende namen)
- Fuchsia
- Hemelsleutel, vetkruid (Sedum)
- Lavendel
- Rozemarijn
- Roos
- Siergras
- Varen (alle soorten)
- Vrouwenmantel (Alchemilla mollis)
- Zeeuws knoopje (Astrantia)
Zemelen en havermout
Zemelen en havermout, slakken schijnen er dol op te zijn en zich ermee vol te vreten. Daarvan zwellen ze op en raken ze uitgedroogd en dan gaan ze dood. Ook niet diervriendelijk, wel veilig voor alle dieren die slakken eten – en natuurlijk ook veilig voor hond en kat.
VEILIGE slakkenkorrels gebruiken
Slakken zijn natuurlijk ook voedsel voor andere dieren, zoals vogels, egels en spitsmuizen. Gif in de natuur gebruiken is daarom altijd een slecht idee. Kies voor veilige slakkenkorrels, zodat niet alleen de tuindieren, maar ook jouw honden, katten en kinderen veilig in de tuin kunnen spelen terwijl je slakken bestrijdt!
Escar-Go is veilig voor alle dieren én voor kinderen.
Extreme overlast van slakken in 2024
Door hevige en langdurige regenval is 2024 het beste slakkenjaar ooit. Voor de slakken dan… Mensen met (moes-)tuinen kunnen wel janken… Ook ik. De slakken vreten echt álles kapot, maar erger vind ik het voortdurende gevaar van longworm waar mijn katten aan worden blootgesteld.
Ik heb een catproof tuin, dus er komen geen natuurlijke vijanden van de slak in mijn tuin, helaas. Ik heb álles geprobeerd, al vóór de lente heb ik elke avond 50 slakken verhuisd. Het hielp niets. Aaltjes vond ik het meest slakvriendelijk, maar ook die hebben me niets opgeleverd en zo’n pak is peperduur. Emmertjes bier ingraven werkte met deze aantallen slakken ook maar nauwelijks.
Uit pure wanhoop heb ik een kiloverpakking Escar-Go gekocht en eindelijk, eindelijk is de plaag onder controle! Ik was er heel huiverig voor om korrels te gebruiken in een tuin met katten, maar deze korrels zijn echt veilig voor dieren!
Aaltjes tegen naaktslakken
Nóg natuurlijker en heel effectief slakken bestrijden? Dat kan met het gebruik van nematoden. Dat zijn aaltjes, de natuurlijke vijand van een slak. Het nadeel is dat de aaltjes niet goedkoop zijn en dat ze niet tegen vorst kunnen. Het kan zijn dat je het jaar ná gebruik weer nieuwe aaltjes moet kopen. Kijk hier voor meer informatie of om direct te bestellen.
Voordeliger: zelf aaltjes vermeerderen
Je kunt ook zelf aaltjes vermeerderen, een stuk voordeliger. Met dank aan Anna voor deze link!
Een oud stuk hout als slakkenlokker
Van een lezer kregen we een goede tip! Een goede manier om slakken naar een bepaalde plaats te lokken is door een oud, nat stuk onbehandeld hout (een stuk bast boomstam kan ook) schuin neer te zetten. Slakken worden hierdoor aangetrokken en je zult al gauw zien dat zo’n stuk hout vol met slakken zit. Daarna kun je het stuk hout met slakken en al uit je tuin verwijderen.
Maak hindernissen
Wil je bepaalde planten beschermen? Of wil je verhinderen dat slakken via een bekende weg jouw tuin in komen? Zorg voor hindernissen waar slakken niet overheen kunnen. Van deze materialen is bekend dat slakken het onprettig of onmogelijk vinden om eroverheen te komen:
- scherp zand
- sparrennaalden
- schelpengrit
- fijngemaakte eierschalen en schelpen
- zaagsel
- kaf
- houtas
- lavagruis
- dolomiet (een steensoort)
- koffieprut (hoe meer cafeïne, hoe beter het werkt!)
- zeewier
- hennepstrooisel
Op deze website staan nog veel meer tips, maar óók tips die gevaarlijk, schadelijk en dieronvriendelijk zijn (industriële compost gebruiken, die ruikt naar ammoniak, is een absolute no-go in een tuin met katten omdat dit kan leiden tot plassen en sproeien! Cacaodoppen bevatten (net als chocolade) de stof theobromine en zijn daardoor zeer schadelijk voor honden en katten. Slakken overgieten met kokend water of ze dood laten vriezen, hoe kóm je erop. Met zóveel betere alternatieven zou je dit niet eens moeten benoemen). In tegenstelling tot wat veel mensen denken is bevriezing een gruwelijke, langzame en pijnlijke dood. Bevriezing wordt vaak aangeraden om bijv. zieke vissen te doden. Dit is zéér dieronvriendelijk (voor wie het zich afvraagt: zieke vissen en bijv. siergarnalen kun je pijnloos laten inslapen met kruidnagelolie).
Diervriendelijke schapenwol tegen slakken
Slakken hebben er een hekel aan om te kruipen over wol. Deze speciale mulch-wol voor in de tuin is ideaal tegen slakken. Het is diervriendelijke wol, want bij dit bedrijf wordt gelukkig niet gedaan aan mulesing.
Houden slakken een winterslaap?
Ja, dat doen ze inderdaad! Afhankelijk van de soort doen ze dat alleen of in groepen. De meeste soorten graven zich in voor een winterslaap en trekken zich diep terug in hun huis. De ingang van het huisje wordt afgesloten door een mengsel van slijm en aarde, dat droogt op en wordt hard. Zo is de slak verzekerd van een ongestoorde slaap. Die afsluiting zorgt er ook voor dat de slak niet uitdroogt of kan bevriezen. Met dit “dichtgemetselde huis” 🙂 kan een slak wel 3 tot 4 maanden overleven! Als het weer warmer wordt, breekt de slak door de afsluiting en begint een nieuw leven voor hem. Wordt het in de zomer te warm, dan trekt de slak zich overigens ook terug.
Bron: Quest
Meer informatie over de longworm; infectie, verspreiding en behandeling van de aandoening, vind je op de website van het Medisch Centrum voor Dieren.
Tips van onze volgers
In 2024 is er een enorme slakkenplaag bij veel mensen in de tuin, door de maandenlange (hevige) regenval. De slechte en schadelijke adviezen circuleren overal op Facebook. Slakkengif is uit den boze, net als al het andere gif, want dit komt terecht in de complete voedselketen en doodt ook heel veel andere dieren die slakken als prooi eten.
Gelukkig komen er via onze eigen Facebookpagina nuttige tips binnen! Bedankt, dames, dit zijn heel goede tips.
Hydrokorrels zijn dus voor slakken erg onaangenaam. Klinkt ook logisch, ze zullen ’trekken’ aan het lichaam van de slak, dat voor 85% uit vocht bestaat. Dat zal zeker heel onprettig aanvoelen, waardoor ze hydrokorrels mijden. Ook de tip van Anna is heel nuttig in een tuin met katten, knoflook en ui zijn veilig in de buurt van katten (lekker zullen ze het zeker niet vinden als je de planten ermee insprayt). 🙂
Jolanda zei:
“Ik heb bij toeval aan de rand van mijn tuin overtollig potgrond met hydrokorrels gegooid. Een flinke laag. En nu was het me opgevallen dat ik geen (naakt) slakken in mijn tuin heb gehad. Het waren net escargos zo groot en nu niks. Ik denk dus dat het daardoor komt. Anders zou ik het ook niet weten.”
Anna vertelde:
“Mijn moeder kocht vroeger een pak vlas wat ze gebruiken als bodembedekking voor bv paarden en strooide dat in de tuin en geen slak te zien. En ze maakte zelf knoflookspray. Is heel simpel. Knoflook pellen en in stukjes snijden. In een kom met water doen (ik nam ong. 6 tenen voor een liter) en aan de kook brengen. Laten afkoelen en laten trekken. Zeven en in een plantspuit doen. Je kunt er ook nog een ui in partjes in meekoken.”