Katten houden niet erg van veranderingen. De meeste katten kunnen er niet zo goed mee omgaan en ervaren in meer of mindere mate stress als er iets verandert in hun thuissituatie. Katten zijn echte control freaks die willen weten waar ze aan toe zijn en ook keuzes willen hebben. Gedragsproblemen en lichamelijke problemen kunnen worden veroorzaakt door stress.

Stresskipjes

Katten zijn stresskipjes. Ze ervaren niet méér of eerder stress dan andere dieren (zoals vaak wordt gedacht), maar laten stress subtiel zien en kunnen lichamelijk gevoeliger reageren op langdurige stress.

Langdurige stress kan bij katten ook lichamelijke klachten veroorzaken. Een bekend voorbeeld is Feline Idiopathic Cystitis (FIC), een pijnlijke blaasontsteking zonder bacteriële oorzaak.

Idiopathisch betekent dat de dierenarts geen duidelijke medische oorzaak kan vinden.

FIC komt voor bij zowel katers als poezen. Katten met FIC plassen vaak kleine beetjes, kunnen bloed in de urine hebben of buiten de kattenbak plassen. Bij katers is er bij FIC bovendien een groter risico op een verstopping van de plasbuis. Dat is een levensbedreigend spoedgeval waarbij de kat niet meer kan plassen en direct medische hulp nodig heeft.

Stressvolle veranderingen in de leefomgeving kunnen een belangrijke rol spelen bij het ontstaan en verergeren van FIC.

Wat is stress?

Wat is stress eigenlijk? Dat legt Liesbeth Puts, gediplomeerd kattengedragsdeskundige, goed uit in dit blog.

Is stress altijd negatief?

Stress is zeker niet altijd negatief! Mensen hebben er vaak een negatief idee bij omdat het bij mensen in negatieve context wordt gebruikt: “wat ben je gestresst! of: “ik heb examen en ik zit zwaar te stressen”. Stress kan ook positief zijn. Met name acute stress kan positief zijn en dan staat het gelijk aan opwinding. Bij het jagen en de opwinding van het vangen van een prooi, ervaart een kat positieve stress. Zonder “stress” zou het leven van een kat veel te saai zijn, dan is er kans op onderprikkeling en verveling, waar een kat ook niet gelukkig van wordt.

Stress bij een kat is complex

Stress bij een kat is complex. Allereerst is stress niet hetzelfde als angst. Angst is een emotie. Stress is een reactie van het zenuwstelsel bij een kat, veroorzaakt door angst of agressie. De vraag bij een kat is ook: is het begonnen met stress? Of is het begonnen met en fysiek probleem dat stress veroorzaakt? Want pijn veroorzaakt ook stress!

Keuzestress

Wist je dat een kat ook ‘keuzestress’ kan hebben? Katten voelen zich het prettigst in een omgeving die voorspelbaar is en waar ze controle over ervaren. Wanneer er te veel opties tegelijk worden aangeboden, kan dat voor sommige katten onrustig zijn of het kiezen lastiger maken. In gedragsliteratuur wordt dit beschreven als een situatie waarin de kat minder goed kan omgaan met prikkels of keuzes.

Wat zijn veranderingen die negatieve stress kunnen veroorzaken?

Iedere verandering kan stress voor een kat met zich meebrengen. Het hangt natuurlijk af van het karakter van je kat en zijn of haar “jeugd” hoe erg zij stress ervaren van een verandering. Wat de meeste katten niet zo leuk vinden:

• verbouwen
• verhuizen (nuttige tips in dit bericht)
• nieuwe spullen (meubels, accessoires) in huis
• ergens tijdelijk logeren
• een nieuw huisdier erbij
• nieuwe mensen (een nieuwe partner, huisgenoot of een kind) in huis
• het overlijden van een ander huisdier. Ook als de katten geen dikke vrienden waren, kan de verandering van het wegvallen van een huisgenoot erg zwaar vallen voor een kat

Kun je stress herkennen bij een kat?

Katten laten angst, stress en ziektes niet goed zien. Als baasje is het soms moeilijk te herkennen. Je zou erop kunnen letten of je (langdurig) een of meer van deze signalen ziet bij je kat.

• het aflikken van de bek, niet in combinatie met eten of net gegeten hebben
• tongelen: de tong snel richting de neus bewegen, veel likken langs de bek of smakken
• extreem veel wassen (tot kaalheid aan toe! Bij 80% van de katten die zich kaal likt, is er iets medisch aan de hand)
• gapen zonder moe te zijn (na net wakker worden of te gaan slapen)
• pootje opheffen
• rolling skin: het lijkt op een rilling op de huid of het trekken met de huid op de rug
• slikken zonder te eten of drinken
• zich uitschudden
• met de kop schudden
• trillen
• hijgen
• (veel) krabben zonder dat de kat vlooien heeft
• zwaaien met de staart kan wijzen op nervositeit
• verstoppen of zich terugtrekken, terwijl de kat dat voorheen niet deed
• agressie naar de mensen in huis of andere katten, terwijl hij dat eerst niet had
• grote pupillen terwijl er genoeg licht is
• de oren staan naar achteren of naar opzij
• erg alert
• snel schrikken of onrustig
• veel of juist weinig slapen

  

• gespannen lichaamshoudingen (altijd slapen in de vorm van een ‘brood’, met de pootjes onder het lichaam en/of de oogjes niet helemaal dicht. In deze houding kan een kat snel opstaan en vluchten)
• veel kopjes geven/geur markeren
• plassen of sproeien
• poepen buiten de kattenbak

---

De lichaamstaal van de kat in plaatjes

Kijk hier voor een interessant artikel met duidelijke plaatjes over de lichaamstaal van de kat.

---

Onbedoeld een filmpje opgenomen met stresssignalen

Dat was een verrassing toen ik een filmpje van Koffie en Wijntje terugkeek! Ik heb onbedoeld ook stresssignalen van Koffie opgenomen in het leuke filmpje, dat is wel mooi om te laten zien!

Context is natuurlijk erg belangrijk. Ik was mijn katten aan het filmen toen ik een bestelling van geurverrijkende materialen binnen had gekregen (matatabi, valeriaan, etc.).

Wijntje (de Cyperse kat) wordt vaak een beetje wild als hij geurverrijking krijgt en kan dan ook wel eens een mep(je) uitdelen. Ik leg het voor alle drie de katten op verschillende plaatsen neer, ver uit elkaar, zodat ze elkaar niet gaan slaan in hun opwinding. Dat had Koffie nog niet gezien dat er ook een mandje met lekkers stond voor hem (niet in beeld). Hij was nieuwsgierig wat Wijntje aan het doen was, ook al vond hij het spannend. De spanning bij Koffie uit zich in een aantal bekende stresssignalen van katten.

Achtereenvolgens zie je de volgende stresssignalen:

• rolling skin; je ziet hem trekken met zijn rugvel
• tongelen: de tong snel richting de neus bewegen (2x)
• met de kop schudden
• zwaaien met de staart (op het einde van het filmpje)

---

Ervaart jouw kat (chronische) stress?

Heb je het idee dat jouw kat (chronische) stress ervaart? Ga dan naar je dierenarts om een lichamelijke oorzaak uit te sluiten. Is er geen medische reden voor het gedrag? Schakel dan een gediplomeerde kattengedragstherapeut in.

Middelen en voeding tegen angst en stress

Dit is een lijst van middelen tegen angst of stress. Gebruik deze bij katten altijd in overleg met je dierenarts, vooral wanneer er ook lichamelijke klachten spelen.

• Zylkène, voedingssupplement, te koop bij vrijwel iedere dierenarts en in veel dierenspeciaalzaken en online dierenwinkels
• Traumeel (natuurgeneesmiddel)
• CBD-olie, maar niet zomaar van de eerste de beste drogist, hier kun je mijn onderbouwde artikel hierover lezen. Er zijn contra-indicaties en CBD mag je al zeker niet zonder overleg met je dierenarts aan je kat geven!
• PEA) is een lichaamseigen pijnstiller en ontstekingsremmer. Het werkt ook tegen depressies en angst. Ik heb er hier uitgebreid over geschreven
• Royal Canin Calm (brokjes die vaak erg smakelijk worden gevonden)
• Trovet Urinary Calm voor katten met bekende blaasproblemen. Dit is dieetvoeding (brokjes en natvoer) en mag alleen worden gegeven in overleg met je dierenarts én als je kat op dit moment al blaasgruisvoer gebruikt
• Gabapentine of Bonqat (medicatie op recept van de dierenarts), voor kortdurende stress (zoals bij vervoer en dierenartsbezoek)

---

Misschien vind je dit ook interessant om te lezen:

waarom heeft een kat een hekel aan dichte deuren?

het rouwproces van mijn kat, over hoe mijn 3 andere katten allemaal anders omgingen met de dood van kat Thomas

---

Geraadpleegde bronnen

International Cat Care. (z.d.). Stress in cats. Geraadpleegd op 09-02-2026, van https://icatcare.org/advice/stress-in-cats/

Beaver, B. V. (2003). Feline behavior: A guide for veterinarians (2nd ed.). Saunders.

Turner, D. C., & Bateson, P. (Eds.). (2014). The domestic cat: The biology of its behaviour (3rd ed.). Cambridge University Press.

Bradshaw, J. (2013). Cat sense: How the new feline science can make you a better friend to your pet. Allen Lane.

Buffington, C. A. T., Westropp, J. L., Chew, D. J., & Bolus, R. R. (2006). Clinical evaluation of multimodal environmental modification (MEMO) in the management of cats with idiopathic cystitis. Journal of Feline Medicine and Surgery, 8(4), 261–268.

Westropp, J. L., & Buffington, C. A. T. (2004). Feline idiopathic cystitis: Current understanding of pathophysiology and management. Veterinary Clinics of North America: Small Animal Practice, 34(4), 1043–1055.

Stella, J. L., Lord, L. K., & Buffington, C. A. T. (2011). Environmental factors that increase the risk of stress in cats. Journal of the American Veterinary Medical Association, 238(10), 1304–1313.

Tinley module 1 kattengedragstherapie

LICG

Katwaardig.nl (gediplomeerd kattengedragstherapeut Mary Quarles van Ufford)

Praktijk voor Kattengedrag (gediplomeerd kattengedragstherapeut Liesbeth Puts)

How To Cat (van dierenarts Ilse, de website bestaat in 2026 helaas niet meer)