Een mevrouw die mijn tuin passeerde, merkte sarcastisch op dat ik de vogels voer, terwijl ik katten heb. Dat klopt ja. Sinds 2012 woon ik in dit huis en voer ik de tuinvogels.

Door Marieke van de Weijer, 13 februari 2026

De vogeltjes hadden van mijn vorige generatie katten niets te vrezen, want die gingen er niet achteraan. Ze mekkerden wat en daar bleef het wel bij. Eksters waren zelfs zó brutaal dat ze blikvoer uit de bakjes kwamen stelen als de katten een restje hadden laten staan. Daar heb ik nog een leuke foto van, uit 2014. Tonick ligt alleen maar lui op afstand te mekkeren naar de ekster.

Vogels kunnen leren en onthouden

Veel mensen realiseren zich niet hoe goed vogels kunnen leren en onthouden. Bij sommige vogelsoorten is zelfs experimenteel aangetoond dat zij individuele mensen herkennen en jarenlang kunnen onthouden, vooral wanneer die persoon eerder een bedreiging vormde. Dat geldt onder andere voor kraaiachtigen zoals kraaien en eksters.

Wat voor de meeste Nederlandse tuinvogels die ik zie in mijn tuin (zoals mussen, mezen en merels) vooral goed is onderzocht, is hun leervermogen en risicobeoordeling. Zij passen hun gedrag aan op basis van eerdere ervaringen. Een dier of situatie die herhaaldelijk gevaar oplevert, wordt vermeden. Een situatie die veilig blijkt, roept minder vluchtgedrag op. Dat is overigens niet mijn mening, maar een goed gedocumenteerd biologisch mechanisme binnen de roofdier-prooi-dynamiek.

Nederlandse tuinvogels

Het is niet wetenschappelijk aangetoond dat Nederlandse tuinvogels individuele katten kunnen herkennen puur op basis van gezichtsherkenning. Wat wél aannemelijk is op basis van gedragsbiologie, is dat vogels leren op basis van een combinatie van signalen: beweging, jachtgedrag, vaste aanwezigheid, timing en context. Vogels maken dus risico-inschattingen op basis van hun ervaringen, niet op basis van menselijke interpretaties.

Deze onderzoeksuitkomsten passen precies bij wat ik hier al jaren in de tuin heb geobserveerd en dat is ook de reden dat het sarcasme van de voorbijganger niet terecht is. Ik zei dan ook tegen die mevrouw: ‘vogels zijn heel slim en ze weten precies dat ze hier veilig kunnen eten, zonder dat mijn katten ze kunnen pakken’. Ik moet bijna een extra hypotheek afsluiten voor al het voer dat de tuinvogels hier jaarlijks opeten, haha, dus dat zegt wel genoeg over hun risico-inschatting.

Friet loert uren per dag op de vogels die ‘aan’ de tuin komen eten van het voer dat ik voor ze in het vogelhuisje leg. Wijntje zit soms ook wel een uur naar de fladderende tuinvogels te kijken, maar heeft er aanzienlijk meer interesse in als hij in de compostkuil een muis gehoord heeft. Koffie interesseert zich het minst voor het gevleugelte rondom de tuin.

Kieskeurig zijn ze ook nog! Ze willen alleen maar zonnebloempitten en pinda’s. Speciale vogelpindakaas uit een potje dat onder de overkapping hangt, eten ze dan ook nog wel. Maar gewoon vogelzaad en zelfs verantwoorde vetbollen van Vivara laten ze links liggen.

---

Katten hebben van nature een jachtinstinct; dat is onderdeel van hun gedrag. Buitenkatten vangen soms vogels. Veel onderzoeken laten zien dat kleine zoogdieren, zoals muizen, vaak een groot deel van de prooien vormen, al verschilt dat per omgeving en situatie. Het aandeel vogels varieert dus ook.

Toch worden er regelmatig grote aantallen genoemd wanneer het gaat over vogelsterfte door katten. Die cijfers zijn meestal gebaseerd op buitenlandse studies of op modelberekeningen met aannames. Voor Nederland bestaan geen exacte, landelijke tellingen van het werkelijke aantal vogels dat door katten wordt gedood.

Vogelsterfte

Belangrijk is om vogelsterfte in breder perspectief te bekijken. Vogels hebben met veel bedreigingen te maken. Denk aan verkeer, botsingen tegen ramen, landbouw en het verdwijnen van leefgebied. Ook ziektes en andere roofdieren spelen een rol. De invloed van katten staat dus niet op zichzelf en is slechts één factor in een complex geheel. Zie ook: vogelsterfte door toedoen van de mens

Dat betekent niet dat katteneigenaren niets kunnen doen. Verantwoord omgaan met katten helpt. Castratie voorkomt ongewenste voortplanting en zwerfkattenpopulaties. Wie de impact op vogels wil beperken, kan kiezen voor gecontroleerd buitenlopen, een kattenren of een catproof tuin.

Hier vind je nog meer tips om het jagen op vogels te verminderen.

Kunnen tuinvogels mensen, honden en katten herkennen?

In veel Nederlandse tuinen zie je dagelijks huismussen, koolmezen, pimpelmezen en merels. Veel mensen vragen zich af: herkennen deze vogels ons? En herkennen ze ook katten of honden die (zoals mijn katten) jarenlang op dezelfde locatie wonen?

Ik dook in de wereld van de wetenschap en vond wat leuke en interessante feiten over vogels.

Amerikaanse kraaien (Corvus brachyrhynchos) bleken specifieke menselijke gezichten te herkennen en jarenlang te onthouden, vooral wanneer die persoon eerder een bedreiging vormde. In het onderzoek droegen mensen maskers tijdens het vangen van kraaien. Jaren later reageerden de vogels nog steeds agressief op precies die maskers.

Daarnaast bleek dat kraaien kennis over “gevaarlijke mensen” zelfs sociaal kunnen doorgeven aan soortgenoten.

Ook bij eksters (Pica pica) is aangetoond dat ze individuele mensen onderscheiden die hun nest hebben verstoord.

Zelfs bij een zangvogel (de Northern Mockingbird, de spotlijster, niet inheems in Nederland) is experimenteel aangetoond dat deze verschillende mensen van elkaar onderscheidt en zijn vluchtgedrag daarop aanpast.

Duiven kunnen in experimentele settings bekende en onbekende menselijke gezichten onderscheiden!

Mijn hond Gino en zijn relatie met eksters

Dit deed me meteen denken aan mijn hond Gino (2004-2016). Mijn honden kregen natuurlijke rauwe voeding (zelf samengestelde prooidieren) en aten vaak in de tuin.

De katten mochten erbij komen en er zelfs aan snuffelen, want Gino was dol op zijn katse vriendjes (al vonden ze hem soms ietsje te onbesuisd).

Maar eksters? Daar trok Gino een duidelijke grens. Zodra hij ze hoorde krassen op de schutting, stoof hij naar ze toe, om even hard weer terug te rennen naar zijn eten. De boodschap was helder: dit is MIJN eten en daar mogen jullie zeker niet aankomen! De eksters leerden dat razendsnel. Die grote hond die zijn eten bewaakt: bij hem moeten we afstand houden. Kraaiachtigen staan bekend om hun sterke geheugen en hun vermogen om situaties te koppelen aan uitkomsten.

Maar dan kwam het mooiste! Na het eten ging Gino tevreden uitbuiken in zijn kennel. En precies op dát moment zagen de eksters hun kans schoon. Ligt die joekel te pitten? Dan gaan we de tuin afschuimen naar restjes. En dat niet alleen, als ze beseften dat Gino niet bij ze in de buurt kon komen, dan gingen ze op de schutting zitten. Keihard krassend. Ik zou het haast uitjouwen noemen. Of ‘wraak’.

Mijn Grote Vriendelijke Reus Gino en ik (2006)

Nemen vogels wraak?

Voor zover we nu weten, nemen vogels geen wraak zoals mensen dat doen. Wat hier waarschijnlijk gebeurde, is eigenlijk heel interessant! Eksters hebben een hele woordenschat aan krassen en roepen, vooral als het gaat om eten en letten op gevaar. Dat klinkt voor ons soms als commentaar, maar het is waarschijnlijk gewoon ‘ekstertaal’. 🙂 Ze reageren op spanning, opwinding en groepsdynamiek. Als het gevaar geweken is, neemt de spanning af en komt er ruimte voor ander gedrag. Voor ons mensen kan dat echt lijken op spot, of triomf! Biologisch gezien is het waarschijnlijk sociale communicatie en alertheid binnen de groep wat de eksters op zo’n moment lieten zien.

Mooi is dat eksters zo scherp het verschil zagen tussen “een hond die zijn voer bewaakt” en “een hond die ze niets kan doen”, als Gino in de kennel lag te slapen. Dat verschil herkenden de eksters precies!

Het is vanuit de eksters bekeken dan ook geen wraak of het herstellen van een gekrenkt ego, maar leren, onthouden en timing.

Ik moest er natuurlijk kostelijk om lachen. Ik denk dat Gino het niet zo lollig vond. 🙂

Hebben vogels zelfbewustzijn?

Er zijn mensen aan wie ik het komische verhaal van Gino vertelde, die terecht opmerkten: “maar er zijn toch vogels die zelfbewustzijn hebben? Dat is wetenschappelijk aangetoond. Kan het dan tóch wraak zijn wat de eksters deden, als Gino er niet bij kon om ze te verjagen?”.

Het klopt inderdaad dat hier interessante onderzoeken naar gedaan zijn en bij sommige vogelsoorten, zoals eksters, zijn er aanwijzingen gevonden voor zelfherkenning. Maar dat betekent niet automatisch dat ze ook emoties zoals wraak ervaren.

Een vogel die zelfbewust is kan:

• weten waar zijn lichaam zich bevindt
• begrijpen dat híj degene is die iets doet
• soms zelfs zichzelf herkennen in een spiegel (zoals bij eksters is aangetoond)

Dat vind ik heel indrukwekkend! Maar dat is toch iets anders dan denken: “Gino joeg mij eerder vandaag weg bij zijn eten, dus nu hij opgesloten zit, ga ik hem terugpakken.”

Voor wraak is er méér nodig. Dan moet een dier niet alleen onthouden wat er gebeurde, maar ook:

• het idee vasthouden dat de ander iets met opzet deed
• daar een negatieve emotie aan koppelen
• besluiten om later bewust vergelding toe te passen

Voor zover we nu weten, is er nog geen stevig wetenschappelijk bewijs dat vogels emoties zoals wraak kunnen ervaren, zoals mensen dat hebben.

Wat doen vogels zeker wel?

Wat vogels wél doen, en daar zijn ze ontzettend goed in:

• ze onthouden wie een gevaar voor hen vormt
• ze koppelen ervaringen aan situaties
• ze passen hun gedrag daarop aan
• ze reageren strategisch

Dat kan er voor ons zeker uitzien als wraak. Je hoort wel eens van eksters die een persoon blijven lastigvallen die hun nest verstoord heeft. Dat is geen wraak, maar de reactie: dit individu wordt fanatiek weggejaagd omdat hij als een mogelijk gevaar wordt gezien.

Wat zegt wetenschappelijk onderzoek over Nederlandse tuinvogels?

Voor onze bekende soorten zoals de huismus (Passer domesticus), koolmees (Parus major), pimpelmees (Cyanistes caeruleus) en merel (Turdus merula) is géén specifiek experimenteel bewijs gepubliceerd dat zij individuele menselijke gezichten herkennen. Wat wél goed is onderzocht:

• koolmezen kunnen sociaal leren en nieuwe voedseltechnieken verspreiden binnen populaties
• merels en andere stadsvogels passen hun vluchtgedrag aan in stedelijke omgevingen en reageren anders op mensen dan hun soortgenoten op het platteland
• vogels leren sterk op basis van ervaringen met roofdieren

Kleinere zangvogels zoals mezen, mussen en merels leren uitstekend van ervaring. Ze letten niet op één detail, maar op het totaalplaatje. Hoe iemand beweegt. Hoe dichtbij iemand komt. Of er eerdere onrust was. Het is een optelsom van signalen.

Zo bouwen ze als het ware een geheugen op van hun omgeving. Wat veilig voelt, krijgt minder aandacht. Wat eerder gevaar opleverde, blijft hangen.

Bij honden en katten werkt het waarschijnlijk vergelijkbaar bij vogeltjes. Er is geen hard bewijs dat tuinvogels individuele katten of honden “aan hun gezicht” herkennen. Maar uit onderzoek naar roofdiergedrag weten we dat vogels heel goed leren welke situaties risico opleveren. Ze reageren niet alleen op de soort, maar vooral op gedrag.

Vogels passen hun reactie aan op basis van wat ze eerder hebben meegemaakt.

Dat betekent niet dat ze “begrijpen wie het is” zoals mensen dat doen. Het gaat om herkenning via patronen en ervaring. Wat levert gevaar op? Wat niet? Kan ik hier rustig eten? Of moet ik alert zijn?

Voor een vogel is dat geen abstracte afweging, maar pure overlevingslogica. En daarin zijn ze verrassend scherp.

Samenvattend

Samenvattend is dit het antwoord:

• sommige vogelsoorten kunnen individuele mensen herkennen
• deze herkenning kan langdurig zijn
• vogels passen hun gedrag aan op basis van eerdere ervaringen
• leren en risicobeoordeling zijn sterk ontwikkeld bij veel vogelsoorten

Er is geen peer-reviewde studie die aantoont dat tuinvogels individuele katten herkennen op basis van hun gezicht. Wat wél logisch is op basis van bekend leervermogen: vogels leren gevaar inschatten via ervaring. Ze reageren anders op een kat die actief jaagt dan op een kat die altijd sloom in de tuin naar ze ligt te kijken (zie ook de foto van Tonick aan het begin van dit artikel!). Maar dat is gebaseerd op algemene kennis over leervermogen en risicogedrag, niet op specifiek onderzoek naar gezichtsherkenning van katten door tuinvogels.

---

Misschien vind je dit ook interessant om te lezen:

de kat, een meedogenloze vogelmoordenaar?

---

In memoriam: Gino (2004-2016)

een fantastische en onvergetelijke hond ♥

---

Geraadpleegde bronnen

Aplin, L. M., Farine, D. R., Morand-Ferron, J., Cockburn, A., Thornton, A., & Sheldon, B. C. (2015). Experimentally induced innovations lead to persistent culture via conformity in wild birds. Nature, 518, 538–541.
https://www.nature.com/articles/nature13998

Brosnan, S. F., & de Waal, F. B. M. (2003). Monkeys reject unequal pay. Nature, 425, 297–299.
https://www.nature.com/articles/nature01963

Cornell, H. N., Marzluff, J. M., & Pecoraro, S. (2011). Social learning spreads knowledge about dangerous humans among American crows. Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences, 279, 499–508.
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3234554/

Curio, E. (1993). Proximate and developmental aspects of antipredator behavior. Advances in the Study of Behavior, 22, 135–238.
https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S006534540860449X

Güntürkün, O., & Bugnyar, T. (2016). Cognition without cortex. Trends in Cognitive Sciences, 20(4), 291–303.
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1364661316300896

Harris, C. R., & Prouvost, C. (2014). Jealousy in dogs. PLoS ONE, 9(7), e94597.
https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0094597

Lee, W. Y., Lee, S. I., Choe, J. C., & Jablonski, P. G. (2011). Wild birds recognize individual humans: Experiments on magpies (Pica pica). Animal Cognition, 14, 817–825.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21614521/

Levey, D. J., Londoño, G. A., Ungvari-Martin, J., Hiersoux, M. R., Jankowski, J. E., Poulsen, J. R., Stracey, C. M., & Robinson, S. K. (2009). Urban mockingbirds quickly learn to identify individual humans. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America, 106(22), 8959–8962.
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2690012/

Lima, S. L., & Dill, L. M. (1990). Behavioral decisions made under the risk of predation: A review and prospectus. Canadian Journal of Zoology, 68, 619–640.
https://cdnsciencepub.com/doi/10.1139/z90-092

Marzluff, J. M., Walls, J., Cornell, H. N., Withey, J. C., & Craig, D. P. (2010). Lasting recognition of threatening people by wild American crows. Animal Behaviour, 79(3), 699–707.
https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0003347209005806

Møller, A. P. (2008). Flight distance of urban birds, predation, and selection for urban life. Behavioral Ecology and Sociobiology, 63, 63–75.
https://link.springer.com/article/10.1007/s00265-008-0548-y

Panksepp, J. (1998). Affective neuroscience: The foundations of human and animal emotions. Oxford University Press.
https://global.oup.com/academic/product/affective-neuroscience-9780195096736

Prior, H., Schwarz, A., & Güntürkün, O. (2008). Mirror-induced behavior in the magpie (Pica pica): Evidence of self-recognition. PLoS Biology, 6(8), e202.
https://journals.plos.org/plosbiology/article?id=10.1371/journal.pbio.0060202

Stephan, C., Wilkinson, A., & Huber, L. (2012). Have we met before? Pigeons recognise familiar human faces. Animal Cognition, 16, 635–640.
https://repository.lincoln.ac.uk/articles/journal_contribution/Have_we_met_before_Pigeons_recognise_familiar_human_faces/24410080

Suwandschieff, E., et al. (2023). Do I know you? Categorizing individuals on the basis of familiarity in kea (Nestor notabilis). Royal Society Open Science, 10, 230228.
https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rsos.230228

Verantwoording

Ik heb dit artikel met grote zorg geschreven en gebaseerd op geraadpleegde wetenschappelijke literatuur en openbare bronnen. Ik geef de beschikbare kennis weer zoals die op het moment van schrijven bekend is. Als onderzoek geen direct oorzakelijk verband aantoont, benoem ik dat expliciet.

Wie kan aantonen dat een specifieke passage feitelijk onjuist is, kan mij daarvan via e-mail een concrete melding doen met onderbouwing en bronverwijzing. Ik neem geen algemene meningen, interpretaties of niet-onderbouwde stellingen in behandeling.

---

Laatste update: 22 februari 2026